چۆن کورد لە سووریا بوون بە تێکشکێنەری هێزەکان

ئەمبەرین زەمان

نوسەر:ئەمبەرین زەمان


  ته‌ل ڕه‌فعه‌ت، بنکه‌ی ئاسمانی مه‌نغ، که‌فر نایا، که‌فر نه‌ریس- شار به‌ دوای شار، گوند به‌ دوای گوند له‌لایه‌ن هێزه‌ کوردییه‌کانه‌وه‌ کۆنتڕۆڵ ده‌کرێت که‌ ڕێگایان له‌ سه‌رانسه‌ری باکووری سووریا ده‌که‌نه‌وه‌. دوایین پێشڕه‌وی ئه‌م گرووپه‌ی ژێر پشتیوانی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، که‌ وه‌کوو هێزه‌ دیموکراتیکه‌کان (SDF) ده‌ناسێندرێن، نیشانه‌ی ده‌ستپێکردنی سه‌رده‌می پڕته‌نگه‌ژه‌ و نوێ له‌ شه‌ڕی پێنج ساڵه‌ی سووریایه‌. تورکیا، یه‌کێک له‌ هاوپه‌یمانانی سه‌ره‌کی و به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رچاو پێشبینی نه‌کراوی ناتۆ، له‌ ئێستادا له‌ سه‌روبه‌ندی په‌لکێش بوون به‌ شه‌ڕ له‌ دژی ئه‌و گرووپه‌یه‌ که‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان لایه‌نگری ئه‌و گرووپه‌یه‌
چۆن کورد لە سووریا بوون بە تێکشکێنەری هێزەکان

ماوه‌یه‌که‌ تورکیا جه‌ختله‌وه‌  ده‌کاته‌وه‌  که‌ کوردی سووریا هه‌ڕه‌شه‌یه‌کی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر ئاسایشی ئه‌م وڵاته‌ن و له‌وه‌ی که‌ ئه‌مریکا یارمه‌تی ئه‌وان ده‌دات تووڕه‌یه‌. ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ 18ی فێبریڤێری، ساڵح نه‌جاڕ، کوردێکی سووریای به‌ به‌رپرسی ته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبێلێک له‌ ئه‌نقه‌ره‌ زانی. ده‌وترێت نه‌جاڕ ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراوی به‌و پاسه‌ی لکاندووه‌ که‌ کادێری سه‌ربازی و خه‌ڵکی سڤیلی به‌ده‌ر له‌ بنکه‌ی ئاسمانی له‌ پێته‌ختی تورکیا ده‌گواسته‌وه‌ و خۆی و لانیکه‌م 27 که‌سی دیکه‌ی کوشتووه‌.

که‌متر له‌ یه‌ک ڕۆژی دواتر‌، له‌ ماوه‌ی بۆمبدانه‌رییه‌ک که‌ بیر له‌وه‌ ده‌کرایه‌وه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ شه‌ڕڤانه‌ کورده‌کان ئه‌نجام درابێت، لانیکه‌م شه‌ش سه‌ربازی تورکیا له‌ پارێزگای کوردنشینی ئامه‌د کوژران.

یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل (YPG)، سه‌ره‌کی ترین هێزی کوردی سووریا، وه‌کوو لقێک له‌ پارتی کرێکارانی کوردستان (په‌که‌که‌)، که‌ له‌ ساڵی 1984 تاکوو ئێستا له‌ ناوخۆی تورکیا شه‌ڕی کردووه‌، پێکهاتووه‌. ساڵح موسلیم، هاوسه‌رۆکێکی پارتی یه‌کێتی دیموکراتیکی کوردستانی سووریا که‌ وه‌کوو لقی سیاسی YPGکار ده‌کات، به‌په‌له‌ هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ته‌قینه‌وه‌ی ئه‌نقه‌ره‌ی ڕه‌تکرده‌وه‌. پێشتر یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل هه‌رگیز هێرشیان نه‌کردۆته‌ سه‌ر تورکیا و به‌ دڵنیاییه‌وه‌ له‌ هه‌ر جۆره‌ کارێک که‌ یه‌کده‌نگی ئه‌وان له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا له‌گه‌ڵ مه‌ترسی به‌ره‌وڕوو بکاته‌وه‌، دووری ده‌گرن.

به‌م حاڵه‌شه‌وه‌، ئه‌حمه‌د داووئۆغڵۆ، سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا که‌ ئیسلامگه‌رایه‌، جه‌ختی کرد که‌ بۆمبدانه‌ره‌که‌ "به‌ دڵنیاییه‌وه‌" ئه‌ندامێکی YPG بووه‌ که‌ بۆ ناوخۆی تورکیا "دزه‌ی" کردبوو.

تورکیا سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ په‌که‌که‌ و YPG "تیرۆریست"ن. واشنتۆنیش هه‌م ڕازی و هه‌م ناڕازییه‌. په‌که‌که‌ له‌ لیستی ڕێکخراوه‌ تیرۆریستییه‌کانی وه‌زاره‌تی کاروباری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا‌دایه‌ به‌ڵام YPG له ناو ئه‌م لیسته‌دا نییه‌؛ ڕاستییه‌ک که‌ ڕێگای بۆ قووڵتربوونه‌وه‌ی هاوکارییه‌کان له‌ سووریا هه‌موار کردۆته‌وه‌ و واشنتۆنیش پشتیوانی ئاسمانی و سه‌ربازی له‌و گرووپه‌ کردووه‌.

هێشتاکه‌ ئاشکرا نییه‌ که‌ تورکیا چ جۆر کارێکی تۆڵه‌سه‌ندنانه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌دات. ئه‌وه‌ی که‌ ڕوونه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هاوسه‌نگی جوانی واشنتۆن له‌ نێوان هاوپه‌یمانانی تورک و کورد له‌رزۆکتر له‌ هه‌میشه‌یه‌.

ده‌بابه‌کانی تورکیا له‌ 13ی فێبریڤێری، خه‌ریکی بۆردومان کردنی بنکه‌کانی SDF یان هێزه‌کانی سووریای دیموکرات له‌ نزیکی شاری ئەعزازی سووریا بوونه‌. ئه‌م شاره‌ ڕێگایه‌کی پشتیوانی گرینگ بۆ هێزه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کان له‌ حه‌ڵه‌به‌ که‌ هاوپه‌یمانی ئه‌نقه‌ره‌ن. یاڵچین ئاکدۆغان، جێگری سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا نییه‌ته‌کانی تورکیای ئاشکرا کرد و وتی که‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌یه‌وێت هێڵێکی "ئه‌من" له‌ نزیک به‌ 6 مایل له‌ قووڵایی خاکی سووریا و له‌وان ئەعزاز دروست بکات. هه‌زاران که‌س له‌ هێزه‌کانی تورکیا چه‌ندین حه‌وته‌یه‌ که‌ له‌م ناوچه‌یه‌دا جێگیر کراون. ڕووسیا هۆشداریی داوه‌ که‌ تورکیا خه‌ریکی به‌رنامه‌ڕێژی بۆ هێرش کردنه‌ سه‌ر سووریایه‌.

ئه‌م کارانه‌ تورکیای له‌ سه‌روبه‌ندی پێکدادان له‌گه‌ڵ ڕکابه‌ران (دوژمنان)ی ناوچه‌یی خۆی داناوه‌. کورده‌کان ده‌ڵێین له‌ به‌رانبه‌ر هه‌ر جۆره‌ ده‌ستدڕێژکارییه‌کی تورکیا شه‌ڕ ده‌که‌ن. به‌شار ئه‌سه‌د، سه‌رۆک کۆماری سووریا که‌ هێزه‌کانی ورده‌ ورده‌ له‌ سنووری تورکیا نزیک ده‌بنه‌وه‌، ده‌ڵێت: ئه‌ویش ئه‌م کاره‌ ده‌کات. که‌سانێکی زۆر که‌م گومانیان هه‌یه‌‌ ڕووسیا که‌ به‌ دوای تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی داخستنی فڕۆکه‌ی شه‌ڕکه‌ری سۆخۆ SU-24ی خۆی له‌ ساڵی ڕابردوو له‌لایه‌ن فڕۆکه‌وانانی تورکیایه‌، گه‌وره‌ترین هه‌ڕه‌شه‌ ده‌بێت.

ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ هێزه‌کانی سووریای دیموکرات خه‌ریکی کۆنتڕۆڵکردنی ئەعزاز و دروست کردنی ڕێگایه‌ک به‌ره‌و باشوور- و به‌ده‌ر له‌ سنووره‌کانی ژێر کۆنتڕۆڵی تورکیا-یه‌ و له‌م ڕێگایه‌دا گرووپه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کان ده‌کاته‌ ئه‌ندامی خۆی. داواکاریی تورکیا له‌ واشنتۆن بۆ ڕاگرتنی یارمه‌تی به‌ "تیرۆریستان"ی کورد تاکوو ئێستا گوێبیستێکی نه‌بووه‌ به‌ڵکوو واشنتۆن داوای له‌ تورکیا کرد هێرشه‌کانی خۆی بۆ سه‌ر کورده‌کانی سووریا ڕابگرێت.

هه‌رچه‌ند وێده‌چێت ئه‌نقه‌ره‌ له‌ سووریا توانا نه‌بێت به‌ڵام هێشتاکه‌ چه‌ندین کارتی بۆ یاری کردن هه‌یه‌. تورکیا ده‌توانێت گرووپه‌ به‌رهه‌ڵستکاره نوێنه‌رایه‌تییه‌کانی خۆی له‌ دژی کورده‌کان به‌هێزتر بکاته‌وه‌ و له‌ ئێستاشدا ئه‌م کاره‌ ده‌کات. له‌ هه‌موو خراپتر ئه‌وه‌ی که‌ هێشتاکه‌ش ده‌توانێت به‌رته‌سک بوونه‌وه‌ی ئێستا له‌ دژی هێرشی هێزه‌ جیهادییه‌ بیانییه‌کان بۆ سه‌ر سووریا که‌م بکاته‌وه‌.

کێشه‌کانی تورکیا له‌گه‌ڵ کورده‌کانی هۆکاری ئه‌وه‌ی که‌ بۆچی تورکیا ئاماده‌یه‌ کارێکی وا توندڕه‌وانه‌ ئه‌نجام بدات، شی ده‌کاته‌وه‌. دوایین و هیوادارترین خولی دانوستانه‌کانی ئاشتی نێوان ده‌وڵه‌تی تورکیا و په‌که‌که‌ له‌ هاوینی ڕابردوو و پاش ئه‌وه‌ی که‌ تورکیا شه‌ڕ له‌ دژی هێزه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کانی ده‌ستپێکرد و ده‌ستی دا به‌ بۆردومان کردنی بنکه‌ و حه‌شارگه‌کانی ئه‌وان له‌ ناوچه‌ی باکووری ژێر کۆنتڕۆڵی کورده‌کانی عێراق، له‌گه‌ڵ دۆڕاندن به‌ره‌وڕوو بووه‌وه‌. په‌که‌که‌ به‌ گۆڕاندنی شه‌ڕی خۆی و په‌لکێش کردنی شه‌ڕ بۆ ناوه‌ندی شاره‌کان له‌ ناوچه‌کانی باشووری کوردنشینی ڕۆژهه‌ڵاتی تورکیا که‌ تێیدا لقی گه‌نجانی ئه‌و پارته‌ خه‌ریکی شه‌ڕکردنی خوێنین له‌گه‌ڵ هێزه‌ ئه‌منییه‌کانی تورکیان، وه‌ڵامی کاره‌کانی تورکیای دایه‌وه‌. هێزه‌کانی په‌که‌که‌ هه‌میشه‌ کاروانی سوپایان کردۆته‌ ئامانج و هه‌ر به‌م بۆنه‌یه‌ که‌ ناکرێ ئه‌وان وه‌کوو یه‌کێک له‌ گومانلێکراوانی بۆمبدانه‌ری ئه‌نقه‌ره‌ له‌ به‌رچاو نه‌گیردرێت.

ده‌وڵه‌تی تورکیا ئیدعا ده‌کات که‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ په‌که‌که‌ له‌ ناو شاره‌کان به‌ شێوه‌ی سه‌ربه‌خۆ په‌یوه‌ندی به‌ شه‌ڕ له‌ سووریاوه‌ هه‌یه‌. ئه‌نقه‌ره‌ ده‌ڵێت چه‌ندین توونێلی نهێنی دۆزیوه‌ته‌وه‌ که‌ له‌ ناو سنووری سووریا به‌ره‌و شاری گه‌مارۆدراوی جزیره‌ هه‌ڵکه‌ندراون که‌ گۆڕه‌پانی هه‌ندێ له‌ خراپترین پێشێلکارییه‌کانی مافی مرۆڤ له‌لایه‌ن به‌رپرسانی تورکیا له‌ ساڵانی دوایی بووه‌. له‌ ڕواڵه‌تدا له‌م توونێلانه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی چه‌ک له‌ نێوان هێزه‌ کوردییه‌کانی سووریا و په‌که‌که‌ که‌ڵک وه‌رده‌گیردرێت. شه‌ڕڤانێکی کورد له‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ شپیگلی ئه‌ڵمانیا بوونی توونێلێکی وای پشتڕاست کرده‌وه‌.

نابێت بارودۆخ به‌م شێوه‌یه‌ بێت. نابێت پرسی کورده‌کان ببوایه‌ به‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک بۆ لاوازکردنی سیاسه‌تی تورکیا له‌ سووریا و یه‌کده‌نگی ئه‌وان له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا. بارودۆخ له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 2013 له‌ ئه‌نقه‌ره‌ به‌ ته‌واوه‌تی جیاواز بوو: ڕه‌جه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان، سه‌رۆک وه‌زیرانی ئه‌و کاته‌ی تورکیا که‌ بۆ گۆڕاندنی به‌ یه‌که‌مین سه‌رۆک کۆماری هه‌ڵبژێردراوی خه‌ڵکی تورکیا له‌ ساڵی دواتر به‌رنامه‌ڕێژی ده‌کرد، حه‌زی به‌ ئه‌نجامدانی ڕێککه‌وتنێک له‌گه‌ڵ عه‌بدوڵڵا ئۆجه‌لان، ڕێبه‌ری په‌که‌که‌ ده‌کرد. له‌ ئه‌گه‌رێکدا که‌ په‌که‌که‌ چه‌کی دابنیابایه‌ و له‌ تورکیا بچوایه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌، کورده‌کان له‌ به‌رانبه‌ردا شتێکی به‌رچاویان وه‌ده‌ست ده‌هێنا، ئاشکرا نییه‌ که‌ به‌ دروستی چ شتێکیان وه‌ده‌ست ده‌هێنا به‌ڵام ئه‌گه‌ری وه‌ده‌ستهێنانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری ناوچه‌یی زیاتر و جۆرێک لێبوردوویی بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌م توندوتیژییه‌دا گیریان خواردبوو، له‌ئارادا بوو.

هه‌موو ده‌ستکه‌وته‌کان هه‌ر ئه‌مه‌ نه‌بوو. ڕێککه‌وتنێک ده‌یتوانی به‌ ئه‌ردۆغان له‌ گه‌یشتن به‌ دوو ئامانجی زۆر پڕبایه‌خی خۆی یارمه‌تی بدات: ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ له‌ئارادایه‌ که‌ YPG ناچار به‌ ته‌ڤل بوونی به‌ که‌مپێنی به‌رهه‌ڵستکاران بۆ سه‌رکوت کردنی ئه‌سه‌د ببوایه‌ و له‌ هه‌ر جۆره‌ کارێک بۆ گه‌یشتن به‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دووری بگردبایه‌ و پارتی دیموکراتیکی گه‌لان (HDP)، گه‌وره‌ترین پارتی لایه‌نگری کورده‌کان له‌ تورکیا ناچار ده‌بوا له‌ به‌رنامه‌کانی ئه‌ردۆغان، نه‌ ته‌نیا بۆ گۆڕاندنی به‌ سه‌رۆک کۆمار به‌ڵکوو بۆ زیاترکردنه‌وه‌ی هێز و ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌ ماوه‌ی سه‌رۆک وه‌زیراندا پشتیوانی بکات.

به‌ڵام په‌که‌که‌ ئاماده‌ به‌ یاری کردن نه‌بوو و ئیدعای ده‌کرد که‌ "سوڵتان"ی داهاتووی تورکیا یاری له‌گه‌ڵ په‌که‌که‌ ده‌کات جگه‌ له‌مه‌ بۆچی ده‌وڵه‌تی یاسایی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی کورده‌کان په‌سه‌ند نه‌کرد؟ و ئه‌وه‌ی که‌ بۆچی جیهادییه‌کانی سووریای له‌ دژی YPGی پڕچه‌ک ده‌کرد؟ ده‌وڵه‌ت وه‌ڵامی دایه‌وه‌ که‌ به‌ستێنی چاودێری پزیشکی به‌خۆڕایی بۆ سه‌دان که‌س له‌ هێزه‌ برینداره‌کانی YPGی ڕه‌خساندووه‌ و ده‌رگاکانی خۆی بۆ زیاتر له‌ 250 هه‌زار په‌نابه‌ری کوردی سووریا کردۆته‌وه‌، به‌ڵام په‌که‌که‌ له‌ ژێر کاریگه‌ری کاردانه‌وه‌کاندا نه‌بوو.

پاش ئه‌وه‌ی که‌ په‌که‌که‌ ساڵی ڕابردوو نه‌خشه‌ڕێگایه‌کی 10 بڕگه‌یی بۆ گه‌یشتن به‌ ئاشتی ئاشکرا کرد، هیواکان بۆ گه‌یشتن به‌ ڕێککه‌وتن زیاتر بووه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌ردۆغان به‌په‌له‌ ئه‌م نه‌خشه‌ڕێگایه‌ی ڕه‌ت کرده‌وه‌ و هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان ئۆجه‌لان و HDP له‌و کاته‌ تاکوو ئێستا ڕاگیردراوه‌.

به‌م حاڵه‌شه‌وه‌، کورده‌کانی سووریا هێشتاکه‌ به‌رده‌وامن له‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانی خۆیان. ئه‌مڕۆ ئه‌وان به‌شێک له‌ که‌م وێنه‌ترین گرووپگه‌لێکن که‌ پشتیوانی هاوکاتی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا و ڕووسیای له‌ پشته‌وه‌یه‌. له‌ سه‌ره‌تادا په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان YPG له‌گه‌ڵ واشنتۆن له‌ کاتێکدا که‌ فڕۆکه‌کانی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا له‌ ساڵی 2014 بۆ ئازادکردنی شاری کوردنشینی کۆبانێ له‌ بنده‌ستی چه‌کدارانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی عێراق و شام (داعش) ده‌ستێوه‌ردانیان کرد، ئه‌نجام بوو. له‌ ساڵی ڕابردوو تاکوو ئێستا، کورده‌کان له‌گه‌ڵ گرووپێک له‌ به‌رهه‌ڵستکارانی عه‌ره‌ب، تورکه‌مان و چه‌ندین گرووپی دیکه‌ جگه‌ له‌ موسڵمانان له‌ پێکهێنانی هێزێکی سووریای دیموکرات یه‌کده‌نگ بوونه‌ته‌وه‌ که‌ زیاتر جۆرێک فریو و چه‌واشه‌کارییه‌ که‌ ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ به‌ واشنتۆن ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ی پاساو بۆ پشتیوانی خۆی له‌ کورده‌کان بێنێته‌وه‌.

خه‌ساره‌کان بۆ هه‌ردوولا زۆر زۆر بووه‌ته‌وه‌. SDF ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ ناحیه‌یه‌کی زۆر به‌ربڵاو له‌ درێژایی سنووره‌کانی تورکیا کردۆته‌ده‌ر و ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ له‌ سه‌پاندنی گوشار له‌سه‌ر گرووپه‌ جیهادییه‌کان له‌ ڕه‌قه‌، پێته‌ختی خۆی ڕایگه‌یاندووه‌ که‌ ئه‌وان کاریگه‌ر بوونه‌. له‌ ئێستادا کورده‌کان ئیدعای ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچه‌یه‌ک به‌ ئاستی "سێ ئه‌وه‌نده‌ی پانتایی لوبنان"یان له‌ده‌ستدایه‌.

له‌ ئێستادا کورده‌کان هه‌وڵ ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی دوو "کانتۆنی" خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری خۆیان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی فرات، به‌ ناوی جزیره‌ و کۆبانێ له‌گه‌ڵ کانتۆنی عه‌فرین له‌ ڕۆژئاوا پێکه‌وه‌ بلکێنن. ئه‌م ئامانجه‌ به‌ مانای ڕاوه‌دوونانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی عێراق و شام (داعش) له‌ ناوچه‌یه‌ک به‌ درێژایی 60 مایل له‌ نێوان ئه‌م کانتۆنانه‌یه‌ و هه‌روه‌ها چوون به‌ره‌و ناوچه‌یه‌که‌ که‌ گرووپه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کان په‌یوه‌ندییه‌کی دۆستانه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ و له‌وان گرووپێکی میانه‌ڕه‌وتر هه‌یه‌ که‌ چه‌ک و جیهازاتی سه‌ربازییان له‌ ڕێکخراوی سیا وه‌رگرتووه‌.

تاکوو ئه‌م دواییانه‌ ئه‌وان ناچار بوون له‌سه‌ر داواکاری واشنتۆن پێشڕه‌وی نه‌که‌ن. تورکیا، له‌ مانگی جووڵای که‌ بنکه‌ی ئاسمانی ئینجرلیکی بۆ ڕاسپێردراوییه‌کانی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی دژه‌داعش کردبووه‌وه‌، ئیدعای کرد به‌م مه‌رجه‌ ئه‌و بنکه‌یه‌ ڕاده‌ستی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ده‌کات که‌ به‌ کورده‌کان له‌ پێشڕه‌وی به‌ره‌و ڕۆژئاوای ڕووباری فرات یارمه‌تی نه‌دات.

تورکیا ده‌یه‌ویست هێزێکی به‌رهه‌ڵستکاری جگه‌ له‌ کورد بۆ ڕێشه‌کێش کردنی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی عێراق و شام له‌ ناوچه‌ی ڕۆژئاوای فرات پێکبێنێت به‌ڵام پێکهێنانی ئه‌م هێزه‌ هه‌رگیز جێبه‌جێ نه‌کرا و ده‌ستێوه‌ردانی ڕووسیا به‌ نوێنه‌رایه‌تی له‌ سوپای ڕوو به‌ له‌ناوچوونی ئه‌سه‌د، به‌هێزتربوونه‌وه‌ی کورده‌کانی به‌دواوه‌ بوو. یارمه‌تی گه‌یاندن به‌ هێزه‌کانی SDF بۆ ڕاوه‌دوونانی هێزه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کانی دژه‌ ئه‌سه‌د له‌و ناوچانه‌ی که‌ ئه‌وان به‌ دوای کۆنتڕۆڵ کردنیانن، بووه‌ته‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ مۆسکۆ زه‌برێکی قورس له‌ تورکیا بدات.

کورده‌کان له‌ سووریا داواکارییه‌کی زیاتریان هه‌یه‌. ئه‌وان به‌ دوای به‌ فه‌رمی ناسین له‌ ڕووی سیاسین. ڕووسیا به‌ شێوه‌ی ئاشکرا ڕایگه‌یاندووه‌ که‌ له‌ به‌رنامه‌ی کورده‌کان بۆ سه‌ربه‌خۆیی پشتیوانی ده‌کات. هه‌روه‌ها پێداگری ده‌کات که‌ کورده‌کان ده‌بێ له‌ دانوستانه‌کانی ژێنێڤ که‌ له‌ ئێستادا ڕاگیردراوه‌، به‌شداری بکه‌ن. ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانیش له‌ به‌شداریی کورده‌کان له‌ دانوستانه‌کانی ئاشتی پشتیوانی کرد به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌نقه‌ره‌ هه‌ڕه‌شه‌ی کرد له‌ ئه‌گه‌ری به‌شداریی کورده‌کان له‌ دانوستانه‌کان به‌شداری ناکات، له‌ پشتیوانی کورده‌کان له‌ دانوستانه‌کانی ژێنێڤ وازی هێنا.

کورده‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی لێهاتوویانه‌ یارییه‌که‌یان ڕاده‌ستی ڕووسیا و ئه‌مریکا کرد بۆ ئه‌وه‌ی تاکوو هه‌ر ڕاده‌یه‌ک که‌ مومکینه‌ نفووزی خۆیان زیاتر بکه‌نه‌وه‌. هه‌ڕه‌شه‌ی کورده‌کان به‌ په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ئیئتیلافی ڕووسیا برت مه‌ک گۆرک، نوێنه‌ری تایبه‌تی باراک ئۆباما له‌ ئیئتیلافی دژه‌داعشی ناچار کرد بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ردانکردنی کۆبانێ که‌ ماوه‌یه‌که‌ له‌باره‌ی ئه‌نجامدان یان ئه‌نجام نه‌دانی شک و گومانی ببوو، خێراتر بکاته‌وه‌. له‌ 1ی فێبریڤێری وێنه‌یه‌ک له‌ مه‌ک گۆرک بڵاو کرایه‌وه ‌که‌ خه‌ریکی وه‌رگرتنی له‌وحی ڕێزلێنان له‌ فه‌رمانده‌یه‌کی YPG بوو و زۆر خۆشحاڵ بوو. تورکیا به‌ دڵه‌وه‌رێزی ئیدعای کرد که‌ ناوبراو ئه‌ندامێکی په‌که‌که‌ بووه‌. وێده‌چێت واشنتۆن به‌ بێده‌نگی کورده‌کانی هان ده‌دا به‌ کۆنتڕۆڵ کردنی ناوچه‌یه‌کی زیاتر، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م کاره‌ به‌ تاوانی له‌ده‌ستدانی هێزه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌ میانه‌ڕه‌وه‌کان ببوایه‌ که‌ ئه‌مریکا یارمه‌تی ئه‌وانی ده‌دا و مه‌شقی سه‌ربازییان پێده‌کرا بۆ ئه‌وه‌ی له‌م ڕێگایه‌دا دڵنیا بێته‌وه‌ له‌وه‌ی که‌ هێزه‌کانی ژێر پشتیوانی ڕووسیا و ئه‌سه‌د پێش له‌وان ناچنه‌ ئه‌و ناوچانه‌دا.

سه‌رجه‌م ئه‌م کارانه‌ بووه‌هۆی زیاتربوونه‌وه‌ی تووڕه‌یی تورکیا و کورده‌کانی تورکیا ده‌ڵێین ئه‌وانن که‌ تێچووی ئه‌م بارودۆخه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌. به‌و شێوه‌یه‌ که‌ کورده‌کانی تورکیا ده‌ڵێین ڕه‌نج و ئازارێک که‌ تورکیا ده‌یه‌وێت له‌سه‌ر دۆستانی سووری خۆی بسه‌پێنێت له‌سه‌ر ئه‌واندا سه‌پاندوویه‌تی.

جه‌ختی واشنتۆن له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌ که‌ په‌که‌که‌ و YPG ڕێکخراوێکی به‌ ته‌واوه‌تی جیا له‌ یه‌کترن ته‌نیا خراپتربوونی بارودۆخه‌که‌ی به‌دواوه‌ بوو. له‌ ڕاستیدا، سه‌رسوورهێنه‌ر نابێت ئه‌گه‌ر ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا هاوکاری سه‌ربازی و هه‌واڵگری خۆی له‌گه‌ڵ تورکیا له‌ دژی په‌که‌که‌ زیاتر بکاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تووڕه‌بوونی تورکیا به‌ بۆنه‌ی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ YPG که‌م بکاته‌وه‌.

هه‌رچی پێکدادانێکی زیاتر درێژه‌ی ببێت کورده‌کانی تورکیا هه‌ست به‌ بێگانییه‌کی زیاتر ده‌که‌ن و ڕادیکاڵتر ده‌بنه‌وه‌. بۆ زۆربه‌ی ئه‌وان، ئه‌و سنوورانه‌ی که‌ ئه‌وان له‌ خزم و کاره‌ سووریاییه‌که‌یان جیا ده‌کاته‌وه‌ چیتر له‌ئارادا نییه‌. گه‌نجانی کورد که‌ لێهاتووییه‌کانی شه‌ڕی ناو شاره‌کانیان له‌ دژی داعش له‌ سووریا به‌هێزتر کردۆته‌وه‌ له‌ ئێستادا له‌و لێهاتوویانه‌ له‌ به‌رانبه‌ر هێزه‌ ئه‌منییه‌کانی تورکیا که‌ڵکی لێوه‌رده‌گرن. دیترانیش به‌ شه‌ڕ هاوشانی YPG له‌ کۆبانێ درێژه‌ ده‌ده‌ن. ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ که‌ هه‌سته‌ ناسیۆنالیستییه‌کانی تورکیا به‌ بۆنه‌ی بۆمبدانه‌ری ئه‌نقه‌ره‌ ئاڵۆزتر بووه‌ته‌وه‌. سیاسه‌تی دوو جه‌مسه‌ری کردنی ئه‌ردۆغان وڵاتی دابه‌ش کردووه‌. مه‌ترسی توندوتیژی له‌ نێوان کۆمه‌ڵگا سێبه‌ری خستۆته‌ سه‌ر تورکیا.

وه‌ده‌ستهێنانی جۆرێک ڕێککه‌وتن له‌ نێوان تورکیا و کورده‌کان هه‌نگاوێکی دڵنیاکه‌ره‌وه‌ به‌ره‌و شکست هێنانی داعش ده‌بێت. گرینگتر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌م کاره‌ ته‌نیا ڕێگایه‌که‌ بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیا ببێته‌وه‌ که‌ شه‌ڕی ناوخۆیی تورکیا له‌خۆ ناگرێته‌وه‌ و ئه‌م وڵاته‌ له‌گه‌ڵ سووریا شه‌ڕ ناکات.

هه‌ندێ که‌س پێشنیاریان کردبوو که‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ده‌بێ له‌ نفووزی خۆی له‌سه‌ر YPGکه‌ڵک وه‌ربگرێت بۆ ئه‌وه‌ی په‌که‌که‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ سه‌ر مێزی دانوستان. به‌ڵام ئه‌مه‌ YPGه‌یه‌ که‌ له‌ په‌که‌که‌ فه‌رمان وه‌رده‌گرێت و نه‌ په‌که‌که‌ له‌ YPG. به‌ هه‌ر حاڵ، ئه‌م بیرۆکه‌ که‌ کورده‌کانی سووریا به‌ بۆنه‌ی ئیئتیلاف له‌گه‌ڵ واشنتۆن له‌ نێوان په‌یوه‌ندی خۆیان له‌گه‌ڵ په‌که‌که‌ له‌مپه‌ڕێک دروست ده‌که‌ن به‌ ته‌واوه‌تی گه‌مژانه‌یه‌. بۆچی هه‌میشه‌ هه‌ندێ که‌س ده‌بن، ڕووسیا یان ئێران بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م بۆشاییه‌ پڕ بکه‌نه‌وه‌.

ته‌نیا ڕێگای کرده‌وه‌یی به‌ره‌وپێشچوونی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ئه‌مه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ردووکیان قه‌ناعه‌ت به‌ تورکیا و په‌که‌که‌ بهێنن. به‌ڵام ڕاستی ئه‌مه‌یه‌ که‌ کارێکی زۆر له‌ئارادا نییه‌ که‌ واشنتۆن و دیکه‌ی دۆستانی ڕۆژئاوای تورکیا بتوانن ئه‌نجامی بده‌ن. له‌ ده‌ره‌نجامدا ئه‌مه‌ به‌رپرسیارێتی ڕێبه‌رانی هه‌ڵبژێردراوی تورکیایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خۆیان له‌م شڵه‌ژاوییه‌ ده‌رباز بکه‌ن. به‌داخه‌وه‌، ئه‌زموونی ڕابردوو نیشانی داوه‌ که‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ له‌ئارادایه‌ که‌ ئه‌ردۆغان وڵاته‌که‌ی له‌ چاڵێکی قووڵتردا بخات.